U vindt ons ook op
U aangeboden door
Letter 1219547  180

Hoe leesbaar is die tekst?

Gisteren in het nieuws: volgens de Rekenkamer zijn er niet 1,3 miljoen laaggeletterden in Nederland (zoals de regering steeds zegt) maar 2,5 miljoen. De regering was vergeten de 65-plussers mee te tellen en aan laaggecijferdheid te denken. 2,5 miljoen! Als we bedenken dat hier de jeugd tot 16 jaar niet meetelt, betekent dit dat elke vijfde Nederlander serieuze problemen heeft met de enorme hoeveelheid informatie die dagelijks op hem of haar afkomt.

Een leesbaarheidsscanner

Zou het niet mooi zijn als we een apparaat zouden hebben dat controleert of onze tekst geschikt is voor een bepaalde groep lezers? Goed nieuws: dat apparaat is er, of althans, het is in de maak. Onderzoekers van de Radboud Universiteit, de Tilburg University en Universiteit Utrecht hebben een computerprogramma gemaakt, T-scan, dat een tekst analyseert op een paar honderd kenmerken. Elk van die kenmerken wordt in de literatuur genoemd als veroorzaker van leesbaarheidsproblemen.

Is mijn tekst toegankelijk voor mijn doelgroep?

Wat levert hij op?

Waar moeten we dan aan denken? Een paar voorbeelden:

ingewikkelde woorden

  • lange woorden
  • weinig gebruikte woorden
  • zelfstandige naamwoorden die afgeleid zijn van een werkwoord zoals suikeropname,
  • abstracte woorden

ingewikkelde zinnen

  • grote afstand tussen het onderwerp en de persoonsvorm
  • zinnen waarin zinnen ingebed zijn– zoals de man die de vrouw zag die de kat in huis had genomen ging weg
  • zinnen met lijdende vorm — de burger wordt voortaan meteen aangesproken op zijn verkeersgedrag

ingewikkelde tekstsamenhang

  • onduidelijke verwijzingen
  • matig gebruik van verbindingswoorden zoals omdat, daarna en maar

Wat kunnen we er mee?

T-scan levert een analyse van elk woord, elke zin en elke alinea in een tekst. Vooralsnog is dit vooral interessant voor de wetenschap. De onderzoekers werken samen met het Cito, dat toetsen ontwikkelt voor het onderwijs. Ze willen de leesbaarheid van schoolteksten op een automatische manier vast stellen. Maar op termijn kun je de praktische toepassingen zo voorstellen: voordat je je tekst opstuurt haal je hem door T-scan en krijg je een advies hoe leesbaar hij is, welke passages rood uitslaan (lastig leesbaar) en welke groen en tips hoe ‘m te verbeteren. Dat scheelt weer een communicatiemedewerker 😉

Maar ook zou zo’n tool reuze handig zijn om je tekst af te stemmen op laaggeletterden: hij geeft immers adviezen over duidelijke signaalwoorden, veelgebruikte en eenvoudige woorden, en makkelijke zinsconstructies.

Er is van alles wat T-scan niet kan en wat ik wel zou willen. Zo is elke tekst vandaag de dag voorzien van beeld. Dat beeld kan heel belangrijk zijn om ingewikkelde dingen uit te leggen. En laat T-scan daar nou absoluut niet mee uit de voeten kunnen! Werk aan de winkel voor de wetenschap.

Meer lezen

H. Pander Maat (2012). De lange weg naar een serieuze leesbaarheidsindex. Tekstblad, 18(4), 36-38.

Deel dit op sociale media:
    Over de auteur:

    Wilbert SpoorenWilbert Spooren is hoogleraar Taalbeheersing van het Nederlands aan de Radboud Universiteit Nijmegen.View all posts by Wilbert Spooren →

    Je kan reageren