U vindt ons ook op
U aangeboden door
Spelfout

Doorzakken

Vorige week werd er bij ons aan tafel gegniffeld. De aanleiding was droevig: blijkens een rouwadvertentie was een vrouw veel te jong gestorven na een slopende ziekte. Aan de gebruikte metaforiek te zien ging het om een schaatsliefhebster: “Het ijs werd almaar dunner. Uiteindelijk is ze er doorgezakt.” De spelfout (“er doorgezakt” in plaats van “erdoor gezakt”) wekte onze lachlust.

En waarschijnlijk de toorn van Marc van Oostendorp. Die maakte zich namelijk laatst kwaad in zijn blog op neerlandistiek.nl over de hautaine houding van zelfverklaarde spellingexperts over de spelfouten van Nederlanders naar aanleiding van een spelfout in een eerdere bijdrage op dat blog (“instant houden” ipv “in stand houden”). Marcs standpunt: De spellingregels die we hanteren zijn het gevolg van allerlei toevallige beslissingen; vaak hebben ze meer met politiek te maken dan met taalkundige werkelijkheden en dus zij ze tot op grote hoogte willekeurig. Ze hebben in elk geval heel weinig invloed op de begrijpelijkheid van onze teksten. De blog van Van Oostendorp ontlokte medeblogger Jolenta de verzuchting: “Ik ben het hier hartgrondig mee oneens. :-)”.

instant of in stand?

Marc heeft natuurlijk een punt. Net als het verschil tussen een taal en een dialect veel meer politiek is dan een taalkundige realiteit, zo is ook de beslissing om wel of niet een tussen-n te schrijven in het woord “zonne(n)schijn” een kwestie van conventie, die hoogst veranderlijk is. Die werkelijkheid kunnen we beschrijven, maar (tenzij we vriendjes hebben in politieke kringen) amper beïnvloeden. Ik moest terugdenken aan het optreden van de Nijmeegse taalkundige Helen de Hoop, die zich bij De Wereld Draait Door  boos maakte op toenmalig minister van onderwijs Plasterk. Plasterk wilde te vuur en te zwaard grammaticale onjuistheden als “Hun gaan naar school” bestrijden. Helens standpunt: je kunt op je kop gaan staan maar over 50 jaar is “hun” als grammaticaal onderwerp zo ingeburgerd dat bestrijding geen enkele zin heeft.

Marc geeft, net als Helen en als heel veel taalkundigen, de voorkeur aan descriptie boven prescriptie: de rol van taalkundigen is niet de burgers de wet voorschrijven maar observeren wat ze doen in hun taalgedrag. Maar toch. Want waarom wordt hij zo boos als hij op een spelfout wordt betrapt? En waarom zitten er in de meeste van zijn schrijfproducten zo weinig spelfouten? Omdat we met zijn allen een verzorgde spelling een kenmerk van beschaving vinden. Er zijn tientallen manieren om je eten binnen te krijgen, maar wij hebben met zijn allen hier in West-Europa bedacht dat wij het gebruik van mes en vork beschaafd vinden. Toen we als gezin een tijd in Amerika woonden, moest ik erg wennen aan al die Amerikanen die hun linkerhand op het bovenbeen legden, de vork in de rechterhand namen en zo het eten naar binnen spaaiden. We hebben de gewoonte niet overgenomen. Zo verwacht ik ook dat Marc de volgende keer weer gewoon “in stand” schrijft.

Deel dit op sociale media:
    Over de auteur:

    Wilbert SpoorenWilbert Spooren is hoogleraar Taalbeheersing van het Nederlands aan de Radboud Universiteit Nijmegen.View all posts by Wilbert Spooren →

    Je kan reageren